Eski bir yazı (Radyo Amatörlüğü Günlerinden)

Eşşek ve Beyin Fonksiyonları

Edebiyatta dizeler vardır ‘Bir Eşek var idi zaifü nizar ,yük elinden kati şikeste vü zar -şeyhi nin harnamesinden ‘Peki bu çok sevdiğimiz hayvanlar ile insan arasında beyin fonksiyonları,zeka,beceri yönünden bir fark var mıdır ?

Kimi hayvanlar zeki olarak tanınır:Şempanze,at, köpek,yunus bu hayvanlardan dır.Kimi hayvanlar faydalıdır : inek,koyun,tavuk bunlardandır.Ama kimi hayvanlar vardır ki bunlar edebiyatta ,sanatta,teknolojide,metorolojide insanla hep içiçe dir.İşte Eşşek böyle bir hayvandır.

Eşşek üzerine şarkılar vardır ‘Uzun kulaklarını son bir kez salla ,tüm eski dostlarına bir haber yolla ‘ gibi

Oyunlara ad olmuştur ‘uzun eşşek gibi’ gibi

Bilime konu olmuştur ‘eşek davası -pisagor teoremi de denir ‘ gibi.

Atasözlerine konu olmuştur ‘geçti borun pazarı sür eşşeği niğdeye’gibi

Kitaplara ad olmuştur ‘ Ölmüş eşşek -Aziz nesin ‘gibi

Hiciv edebiyatı eşşeği çıkarırsanız çöker ‘Fikrimi sarsmadı şimdiyedeğin/Arsızca sözleri bilmem ne (bey) in / Bana çifte atan şaşkın eşeğin / Kendi çiftesile beli kırılır -Rıza tevfik )

Eşşek yol yapımında kullanılır :‘kasabanın birinde devletin yol yapacağı tutmuş,o zaman ülkede mühendis yok herşey amerikadan geliyor.Kasabaya emir gitmiş herkes çalışıyor,kaymakam teftişe gelmiş bakmış bir eşşek önde köylü arkada yol güzergahını işaretliyor.Bu ne demiş ne yapıyorsunuz böyle ? köylü cevap vermiş .. Amerikadan mühendis getiremedik te beyim …

Hava tahmininde eşşek çok başarılıdır,İki kulağı dikse hava güneşli biri dik biri sarkıksa parçalı bulutlu,ikiside aşağıda ise yağmurlu demektir.

Lafı uzatmayalım eşşek işte böyle değerli birhayvandır.

Zoolojideki hayvanlar alemini,Antropolojik dümenlerle insanlar ve hayvanlar diye ikiye ayıran insanoğlu insan ve hayvan arasındaki farkı bilimsel yöntemlerle incelemiştir.

Hepimiz hayvanları severiz.Hayvanlar doğal hayatı zenginleştiren,doğayı renklendiren ,yaşamı güzelleştiren yaratıklardır.

Çoğu kez ; bir arslanın gücüne,bir kartalın keskin gözlerine,Bir leoparın süratine imreniriz. Tavus kuşunun güzel tüylerindeki renk çümbüşü,Bir kaplan yavrusunun sevimliliği bize doyumsuz hazlar verir.

Ne kadar akıllı,zeki olursa olsun hayvanlar,insanlardan beyin fonksiyonları yönünden farklıdırlar.Tüm hayvanlarda ilkel beyin ‘i oluşturan formatio reticularis gelişmiştir,bu sayede hayvan, algoritması belli bir davranışı,belirli bir öğrenme süreci sonunda başarı ile tekrarlayabilir.Bu süreç sonunda beynin ileri fonksiyonları kullanılmadan

bisiklete binme,yüzme,sakız çiğneme,DTMF ton gönderme gibi işler yapılabilir.Bu işler artık otomatik hale gelmiştir.Cortex işe karışmaz,Formatio reticularisin inen ve çıkan yolları işi halleder.

İnsan ; Gelişmiş Cortikal yapı sayesinde daha kompleks işleri başarır,tüm davranışlarını kontrol edebilir,konuşabilir.

Sirklerde yetenekli fok balıkları,marifetli maymunlar,hünerli pek çok hayvan görmüşsünüzdür.Bu hayvanların tüm becerileri formatio reticularis seviyesindedir.

Bir maymuna piyano çalmayı öğretebilirsiniz,tek mesele tuşlara sırası ile basmayı öğretmektir formatio reticularis bu işi kolaylıkla halleder,Cortex e hiç gerek yoktur.

Hayvanlar bu konuda çok yeteneklidirler,hele kadim dostumuz eşşek ,toplumumuzun bu ayrılmaz parçası,insanlarla içiçe yaşadıkları için olsa gerek diğer hayvanlardan daha kolay öğrenir.

Sıcak bir odada kahvesini yudumlayan,cigarasını tellendiren,o akıllı,zeki yaratık olan eşşeği düşünelim…

Hele de biraz gayretle Formatio reticularisini kullanarak DTMF ton göndermeyi öğrenmiş ise, cortex yokmuş ne çıkar,ne keyiftir onun keyfi ?..

Habire tuşlara basar,ses çıkarır ton gönderir,ama o kadar, cortex olmadığından konuşamaz.

Eşşek iyi hoş arkadaşımız da insandan farkı var.ne zaman ton gödermemesi gerektiğini bilemez,davranışı kesemez,dur deyince duramaz;çünkü söyleneni anlamaz,bunların hepsi gelişmiş üst beyin fonksiyonları ister..

Can dostumuz eşşek ile işte böyle bir muhabbetimiz vardır ama ,altın işlemeli palan da vursan eşek yine eşektir.

Bu kadar laftan sonra adam olan hoşaf olur,ama eşek hoşaftan ne anlar.

Son Günlerde bir düdükçü çıktı.Röleden devamlı ton gönderiyor,arkadaşlar bu ton gönderen insanı aramaya başladılar,ama bulamadılar,boşuna çaba,çünkü onlar insana şartlanmışlardı,peki ama bu zeki akıllı bir hayvan olamaz mıydı ? örneğin Eşşek…Konuyu bilimsel olarak inceledim ve bu ton sahibinin insan olmadığına karar verdim,ayırıcı tanı için daha çok bilgi lazım ama bence eşşek.

Onun için arkadaşlar ,uğraşmayın boşuna
Kuvvetli bir ihtimalle bu zeki bir eşşektir.
Sayıları kesin değil,bilinemez pek ama;
Ya birden çok,ya da iki,veyahutta, tektir.